Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Het einde van het impasse in het Turks buitenlands beleid?

9 december 2013 - Met het sluiten van het akkoord tussen Iran en de P5+1 (de vijf leden van de VN-veiligheidsraad en Duitsland) is het nucleair programma van Iran gedurende zes maanden stilgelegd en zullen inspecteurs meer toegang krijgen tot de Iraanse nucleaire installaties. Het nieuws is in Ankara goed ontvangen. Met het inluiden van het in eerste instantie succesvolle zero problems with neighbours-beleid waren de betrekkingen tussen Turkije en Iran beter dan ooit. De handel tussen de twee landen floreerde en in samenwerking met Brazilië werd in 2010 een nucleair akkoord geïnitieerd. Daarentegen zorgden de voortdurende Syrië-crisis en het plaatsen van NAVO Patriot-raketten aan de Turkse grenzen ervoor dat Turkije en Iran lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan. Als gevolg van het door sommige critici als ‘sektarisch’ omschreven beleid raakte Turkije na de Arabische opstanden in een isolement. Nu de banden met Iran weer genormaliseerd worden hopen de Turken de handelsbetrekkingen met het land weer aan te halen.

Het effect van het akkoord was door de waardestijging van de lira op de Turkse beurzen direct te merken. Naar verwachting zullen in de komende maanden de olieprijzen dalen, waardoor het tekort op de lopende rekening minder belast wordt. Door het handelsembargo op Iran was de Turkse export in het afgelopen jaar sterk gedaald. De Turkse minister van Economische Zaken Zafer Çağlayan maakte bekend dat in 2013 $6 miljard minder was geëxporteerd dan verwacht. Terwijl in 2012 de Turkse export aan Iran $10 miljard bedroeg was dit in de eerste negen maanden van 2013 slechts $3,4 miljard.

Dankzij het gesloten akkoord is een einde aan de patstelling tussen Turkije en Iran mogelijk. Een bezoek van Davutoğlu, de minister van Buitenlandse Zaken, op 27 november aan president Rouhani toont aan dat Turkije meer toenadering zoekt. Het meer pragmatische beleid van de Turken lijkt de weg vrij te maken voor een samenwerking met Iran bij het beëindigen van het Syrische conflict en het escalerende politieke geweld in Irak. Ook voor Westerse mogendheden is de toenadering tussen Turkije en Iran een positieve ontwikkeling. Het belang van Turkije als een seculiere bemiddelaar in de regio neemt steeds meer toe nu het sektarisch geweld toeneemt en de Verenigde Staten hun aandachtspunt van het Midden-Oosten naar Azië willen verschuiven.

Het nieuws uit Genève kwam enkele uren nadat de Egyptische militaire regime bekend maakte dat de Turkse ambassadeur in Egypte persona non grata was verklaard en het land moest verlaten. Als reden voor de verregaande stap noemt Egypte de bemoeienis van Turkije met Egyptische binnenlandse aangelegenheden. De banden met Turkije zijn  in rap tempo verslechterd sinds het leger door middel van een staatsgreep de regerende Moslimbroederschap omverwierp. Sindsdien heeft premier Erdoğan voortdurend zijn steun uitgesproken voor zijn ideologische zielsverwant Morsi en de legitimiteit van generaal Sisi herhaaldelijk verworpen. Na Israël en Syrië is Egypte inmiddels de derde land waarmee de diplomatieke banden tot het laagste niveau zijn teruggeschroefd. De felle uitspraken van Erdoğan zijn te verklaren door zijn slechte verhouding met de seculiere establishment in Turkije, waarvan het leger tot voor kort deel de steunpilaar van was.

Het islamitisch-democratische model dat premier Erdoğan  naar de Arabische landen wilde importeren lijkt  dankzij de massale steun van de Egyptische bevolking voor het leger, door het grootste Arabische land een halt toegeroepen. Terwijl Erdoğan in 2011 in verschillende Arabische landen als een held onthaald werd lijkt het conflict tussen Egypte en Turkije een keerpunt te zijn in de populariteit van de premier en zijn islamitisch-democratisch model.

Een onderzoek van de Turkse denktank TESEV bevestigt deze aanname. Terwijl in 2011 78% van de ondervraagden in het Midden-Oosten positief naar Turkije keken is deze percentage inmiddels gedaald naar 59%, met de sterkste dalingen in Egypte en Syrië.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...