Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Erdoğan vs. Gülen: Frenemies?

3 december 2013 - In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen (maart 2014) en de presidentsverkiezingen (augustus 2014), die de ultieme proef voor de onaantastbare populariteit van AKP en premier Erdoğan vormen, loopt de spanning tussen Erdoğan en Gülen hoog op. De Taraf, een liberaal dagblad bekend om zijn verzet tegen de inmenging van het Turkse leger in het sociale en politieke spectrum, kwam afgelopen woensdag met een opvallend document van de Nationale Veiligheidsraad (NVR) (Milli Güvenlik Kurulu). Dit document uit 2004, ondertekend door de toenmalige president Ahmet Necdet Sezer, premier Erdoğan en de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül, was volgens Taraf een aanbeveling voor een actieplan om de activiteiten van de Gülen-beweging tegen te houden. Het document dat in 2012 al een keer door Taraf was gepubliceerd, bevestigt volgens critici de beweringen dat Erdoğan van de (invloed van) in de Verenigde Staten wonende prediker Gülen af wil.

De machtsstrijd tussen Gülen en Erdoğan is al langere tijd gaande, maar werd met de Gezi-protesten afgelopen zomer voor het eerst zichtbaar. Tijdens de Gezi-protesten gaf Gülen aan dat hij het niet eens was met het hardhandige optreden van de staat tegen de demonstranten. Hierop werd de Gülen-beweging beschuldigd de Gezi-protesten te hebben opgezet en zich tegen  de staat te keren. Kort hierna werd Hakan Fidan, de directeur van de Nationale Inlichtingendienst (MIT) en vertrouweling van Erdoğan, beschuldigd van het doorspelen van namen van Iraanse spionnen die voor de Israëlische inlichtingendienst werkten aan Teheran. Critici beweren dat er verband zou zijn tussen deze beschuldigingen  en pogingen van de Gülen-lobby in de Verenigde Staten de Turkse regering in diskrediet te brengen. De kwestie leek echter snel aan momentum in te boeten.  Met de mogelijke sluiting van de dershanes (voorbereidingsscholen) krijgt de machtsstrijd echter een nieuwe dimensie. De sluiting wordt als een directe aanval op de basis van de Gülen-beweging beschouwd. Voor de Gülen-beweging,  die bekend staat om zijn wereldwijd opererende islamitische onderwijsinstellingen, vormen deze scholen de basis voor het vergroten van hun achterban.  Op deze scholen, waaronder in Turkije de dershanes, wordt de conservatieve achterban opgeleid voor zo hoog mogelijke posities in de maatschappij.

Hoewel de AKP-regering en de Gülen-beweging destijds de krachten hadden gebundeld om de politieke invloed van het leger terug te dringen en de grens tussen islam en staat te verzwakken, is met het wegvallen van de gezamenlijke vijand, het leger, die Turkije onder meer trachtte te vrijwaren van de politieke islam een spanning ontstaan. Nu het leger is weggevallen als een politieke factor, is er volgens velen een gat ontstaan die de invloedrijke Gülen-beweging maar al te graag wil invullen.

Als gevolg van de openlijke machtsstrijd tussen Erdoğan en de Gülen-beweging is het in de Turkse politiek onrustig.  Zo lijkt het er op dat Erdoğan binnen de partij medepartij-oprichters Abdullah Gül en Bülent Arınç buiten spel tracht te zetten. Dit houdt ook verband met een mogelijke kandidaatstelling van Erdoğan voor de presidentsverkiezingen (2014). Zelf heeft hij dit nog niet bevestigd. Een andere mogelijke kandidaat, tevens nog niet bevestigd, is de huidige president Gül. Ondanks dat Gül niet als een volwaardige concurrent van Erdoğan wordt beschouwd, kan hij met Gülen achter zich een gevaar vormen voor de positie van Erdoğan. Als het Erdoğan lukt de beweging af te zwakken, dan zou hij de mogelijke kandidatuur van Gül ook schade toe kunnen brengen.

Volgens waarnemers biedt de publicatie van het aanbevelingsdocument van de NVR nieuwe inzichten in de machtsstrijd tussen Gülen en Erdoğan. Het lijkt erop dat met het wegvallen van de gezamenlijke vijand en de als ongewenst ervaren groeiende invloed van Gülen zowel op sociaal als politiek vlak, Erdoğan toch de aanbeveling van NVR alsnog in de praktijk wil brengen.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...