Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Energiezekerheid in het Turks regionaal beleid

29 november 2013 - Een ontmoeting tussen premier Erdoğan en president Barzani van de Iraakse Koerdische Autonome Regio (KRG) in Diyarbakır heeft in Turkije voor veel publiciteit gezorgd. Maar naast een openbare bijeenkomst die meer weg had van een verkiezingscampagne is er ook een belangrijk energieakkoord gesloten. Tussen Noord-Irak en Turkije zullen meerdere miljarden kostende olie- en gaspijpleidingen worden aangelegd voor de toevoer naar de Europese markt. Met de deal zou Turkije per jaar twee miljoen vaten olie kunnen doorvoeren en voor zijn eigen markt minstens tien miljard kubieke meters gas kunnen importeren. Terwijl een dergelijke deal enkele jaren geleden ondenkbaar was is Turkije nu actief bezig om op de internationale energiemarkt een centrale positie in te nemen.

De berichten over de deal zijn in de Iraakse hoofdstad Bagdad niet zonder meer positief ontvangen. De Iraakse centrale overheid claimt immers als enige de bevoegdheid te hebben om over de olie te beschikken en vreest voor een verdere verslechtering van relaties met de KRG. Dat het akkoord niet bilateraal maar via private bedrijven is gesloten is juist bedoeld om Bagdad en Washington niet tegen de zere been te schoppen, de Verenigde Staten benadrukken al een lange tijd het belang van een verenigd Irak. Uit gelekte documenten blijkt dat het Turkse bedrijf Siyah Kalem inmiddels een vergunning heeft gekregen om gedurende 26 jaar aardgas uit de KRG te importeren. Inmiddels heeft de Turkse minister van Energie Taner Yıldız laten weten de zorgen van de centrale Iraakse overheid weg te willen nemen. ‘We streven ernaar de instemming van de Iraakse centrale overheid te krijgen om de oliehandel uit de KRG naar Turkije te bewerkstelligen en daarmee de belangen van alle drie de partijen te dienen,’ aldus Yıldız.

De energiesector blijft een van de belangrijkste sectoren van de Turkse economie. Van de OECD-landen groeide de vraag naar energie in Turkije het snelst. Hoewel olie de belangrijkste grondstof blijft in het Turkse energiebeleid is Irak, vanwege haar grote aardgasreserves, een partner van betekenis geworden. Turkije is een energiearm land en is sterk afhankelijk van de import van gas en olie. 70% van deze import is afkomstig van landen die het Syrische regime steunen. Het gaat daarbij met name om Rusland (voor 60%) en Iran (20%). Dat roept in Turkije vragen op over de zekerheid van energietoevoer in de toekomst. Verwacht wordt dat de deal met de KRG de olie en gasimport tot wel drie keer goedkoper kan maken. De huidige hoge energierekening van Turkije draagt bij aan een van de structurele problemen van de Turkse economie: het alsmaar oplopende tekort op de lopende rekening. Ook stimuleert de dure energie-import de inflatie die nu 7,7% bedraagt.

De geostrategische ligging van Turkije als een brug naar Europa, Centraal-Azië en het Midden Oosten maakt van het land een belangrijke regionale energy hub. Binnen de geopolitieke strijd om energie zijn pijpleidingen voor de Turken een instrument geworden om de Turkse buitenlandagenda onder de aandacht te brengen, met name nu deze leidingen verbonden zijn met de Europese markt. De Turken hopen bij te dragen aan de energiezekerheid voor Europa en hierdoor het hoofdstuk Energie in de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie te kunnen openen. Ook lidmaatschap van de Energie Gemeenschap van de Europese Unie staat op de Turkse agenda.

De ontdekking van 120 biljoen kubieke meter aardgas in de Oostelijke Middellandse Zee biedt kansen voor Turkije. Ondanks de verslechterde banden met Israël verwachten verschillende Turkse en Israëlische energiefirma’s door te kunnen gaan met de plannen om zonder regeringstussenkomst  een pijpleiding aan te leggen tussen Israël en Turkije. De Turkse firma Zorlu Enerji denkt hiermee aan 20% van de Turkse vraag te kunnen voldoen.

Door de snelle economische groei, industrialisatie en de bevolkingsgroei is het elektriciteitsverbruik in Turkije sinds 1990 jaarlijks met 7% gestegen. Hoewel de elektriciteitsopwekking in Turkije de afgelopen tien jaar met 80% is toegenomen, inclusief een stijging van 90% aan duurzame elektriciteitsopwekking, zijn verdere maatregelen voor de toekomstige energievraag noodzakelijk. Verwacht word dat in de volgende decennium de vraag jaarlijks 6% stijgt. De AKP-regering ziet het liberaliseren van de energiemarkt als oplossing en is daarom, in samenwerking met de Wereldbank, begonnen met het privatiseren van staatselektriciteitsbedrijven en het beëindigen van elektriciteitssubsidies. Samen met een investering van $2,7 miljard door de International Finance Corporation streeft de Turkse regering ernaar aan de alsmaar stijgende vraag te kunnen voldoen.

Om meer investeringen voor de energiemarkt aan te trekken heeft de Turkse regering besloten de regelgeving met betrekking tot milieueffectrapportages te versoepelen. Volgens plannen is het in de toekomst voor investeringen in de mijnbouw niet meer noodzakelijk om de milieurapportage af te wachten. De minister hoopt daarmee het investeringsproces te vereenvoudigen en te versnellen.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...