Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Gender & seksualiteit in Turkije: Een voortdurende strijd voor erkenning

12 november 2013 - De stichting van de Turkse Republiek zorgde voor een radicale breuk met het verleden voor wat de positie van vrouwen betrof, aldus Prof. Dr. Zafer Toprak. De medeoprichter van het Atatürk Institute for Modern Turkish History (Boğaziçi University) besprak de literatuur over de eerste feministische golf in het laat-Ottomaanse Rijk en de vroege Republikeinse periode. De lezing was onderdeel van de seminar Gender & Sexuality in Turkey waarin verschillende thema’s als geweld tegen vrouwen, homoseksualiteit en gezinspolitiek in Turkije besproken werden. 

Na de publicaties van de eerste feministische artikelen uit voornamelijk christelijke kringen in de vroeg 20e eeuw ontstonden volgens Toprak steeds meer vrouwenverenigingen. Het Ottomaans nationalisme dat in deze periode werd ontwikkeld moedigde deze bewegingen aan. Het beleid dat van overheidswege werd gemaakt stimuleerde vrouwenarbeid, plaatste huwelijksadvertenties in kranten en poogde ziektes bij prostituees uit te bannen. Het moderniseringsproces in de vroege Republikeinse periode zorgde voor een verdere verbetering van de positie van vrouwen en werd volgens Toprak wereldwijd als revolutionair gezien. Zo werd de eeuwenoude islamitische wetgeving in 1923 vervangen door een Turkse variant op het Zwitserse burgerlijk wetboek. De steeds kritischere houding van de vrouwenbewegingen leidde in de jaren ’30 tot een van overheidswege opgelegd verbod. De Turkse vrouw was volgens de staat al volledig geëmancipeerd.

Vervolgens lichtte Nicole van Os, daags ervoor gepromoveerd op vrouwenverenigingen in het Ottomaanse Rijk, de politieke ontwikkelingen op het gebied van vrouwenrechten toe. De opkomst van vrouwenorganisaties, die na 1949 weer waren toegestaan, vond plaats in politiek turbulente tijden. Tot 1980 ontwikkelden deze organisaties zich voornamelijk langs de lijn van linkse of rechtse ideologieën. Het verenigingsverbod na de derde staatsgreep resulteerde in een gefragmenteerde vrouwenbeweging tussen enerzijds seculiere en anderzijds conservatief-islamitische vrouwen. Hoewel deze discussiegroepen veelvuldig in conflict met elkaar waren konden ze gedurende de hervormingsgolf vanaf 1999 belangrijke juridische aanpassingen afdwingen. Deze waren voornamelijk gericht op de gezinsstructuur en de bescherming van vrouwen bij eerwraak.

Het seminar werd voortgezet in drie tafelgesprekken met deskundigen van verschillende achtergronden. De discussie over homoseksualiteit geleid door Serdar Manavoğlu (Stichting Pera) en Manon van den End richtte zich op verhouding tussen de Turkse staat en homoseksuelen. Ook de LGBTs zijn zich na de staatsgreep van 1980 gaan verenigen. Ondanks dat Turkse homo-organisaties al decennia lang juridisch belemmerd worden heeft de Gay Pride van 2013 met 100.000 bezoekers kunnen uitgroeien tot de grootste ooit in Oost-Europa, mede dankzij de solidariteit met de Gezi-protesten. Aan problemen als eerwraak en discriminatie in het leger lijkt vooralsnog echter geen verandering te komen. Door het fotografisch bewijs dat noodzakelijk is voor vrijstelling van het dienstplicht maakte Manavoğlu gekscherend de opmerking dat het Turkse leger de grootste homoporno-archief ter wereld heeft.

Marjanne de Haan (Amnesty International) en Hans Theunissen (Universiteit Leiden) leidden de groepsdiscussie over prostitutie en geweld tegen vrouwen. De Haan concludeerde dat juridisch gezien vrouwen goed beschermd worden maar dat in werkelijkheid deze wetten nauwelijks nageleefd worden. Dit komt onder andere voort uit gebrek aan wil of kennis bij de autoriteiten. In de Global Gender Gap neemt Turkije dan ook uit 136 landen plaats 120 in. Ook geweld tegen prostituees neemt serieuze vormen aan. Vooral transseksuelen delven hierbij het onderspit. Ze worden vaak geïntimideerd door de politie en moeten extra belastingen betalen, aldus Theunissen.

In de derde discussiegroep over familiepolitiek waren Seda Dural, Ellen le Rütte, Gaye Eksen en Lily Sprangers als sprekers aanwezig. Volgens Sprangers voert de AKP-regering een actieve bevolkingspolitiek uit. Vrouwen worden aangespoord om drie (soms vijf) kinderen te nemen. Ook de ophef over zowel abortus (premier Erdoğan wilde de abortustermijn verlagen naar vier weken) als de keizersnede (volgens Erdoğan een geheim complot om de bevolkingsgroei tegen te gaan) werden besproken. Bij de conclusie dat de internationale gemeenschap hierbij een verantwoordelijkheid heeft werd verwezen naar de verschillen in perceptie ten aanzien van dit beleidsterrein. Terwijl in Europa en de Verenigde Staten de nadruk ligt op de individuele rechtspositie van vrouwen blijkt dat in Turkije de overheid deze kwestie vooral beschouwt als gezinsaangelegenheden.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...