Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Staat de CHP open voor vernieuwing?

5 november 2013 - Mustafa Sarıgül, de uitermate populaire burgemeester van de Istanbulse deelgemeente Şişli, is door de Republikeinse Volkspartij (CHP) uitgenodigd om deel te nemen aan de lokale verkiezingen van Istanbul in 2014. De grootste oppositiepartij onder leiding van Kemal Kılıçdaroğlu streeft ernaar hiermee een geschikte kandidaat te hebben die het tij kan keren van de schier onaantastbare machtspositie van de regerende AKP. Ondanks dat Sarıgül in 2005 de CHP werd uitgezet wordt zijn terugkeer door sommigen gezien als een mogelijkheid de partij van binnenuit te hervormen. Nationalistisch-kemalistische leden binnen de partij kapen veelvuldig het publieke debat, zo ook bij de hoofddoekkwestie.  

Een van de belangrijkste hervormingen binnen het democratiseringspakket uit september was het toestaan van de hoofddoek voor ambtenaren en parlementsleden. Nu president Gül het voorstel heeft goedgekeurd hebben al vier AKP-parlementariërs van dit recht gebruik gemaakt. Hoewel binnen het parlement de voorstel breed wordt gedragen willen verschillende CHP-leden de kwestie aan het Constitutionele Hof voorleggen, dezelfde Hof die in het verleden het verbod verschillende malen bevestigde. Ondertussen heeft partijleider Kılıçdaroğlu zijn partijleden opgeroepen met terughoudendheid te reageren. Hij vreest dat de ophef de AKP in de kaart speelt.

De CHP is de voornaamste seculiere partij van Turkije en ziet zichzelf als de parlementaire hoeder van de seculiere staat. De partij werd in 1923 na de stichting van de Turkse Republiek opgericht door Mustafa Kemal Atatürk. Vanwege de banden met Atatürk en omdat de partij tot 1946 regeerde in een eenpartijstelsel wordt het veelal gekarakteriseerd als een staatspartij. Sinds het aantreden van de AKP in 2002 heeft de CHP zich ontwikkeld tot de grootste oppositiepartij. Binnen de machtsstrijd tussen de AKP en het seculiere establishment (in het verleden vertegenwoordigd in de legertop, bureaucratische midden- en bovenlaag en rechterlijke macht) stond de CHP duidelijk voor de oude garde. Inmiddels bezit de CHP een kwart van de zetels in het parlement, echter heeft het zich nog niet kunnen presenteren als een reëel alternatief voor de AKP. De ideologische strijd waarin de partij verkeert treft blaam. Hervormingsgezinde geluiden binnen de partij worden regelmatig overschaduwd door de nationalistische fractie van de oude garde. 

Recentelijk verschijnt de CHP steeds vaker op het internationale podium. Zo trachtte de partij de banden met Egypte en Irak aan te halen nadat deze als gevolg van harde uitspraken van Turkse regeringszijde waren stukgelopen. Bij terugkomst bestempelde premier Erdoğan de CHP-leden als ‘verraders’ en ‘coup-sympathisanten’. Bezoeken aan de Verenigde Staten komen ook steeds vaker voor. Zo hebben enkele CHP-diplomaten onlangs een ontmoeting gehad met de Amerikaanse senator John McCain. Een geplande bezoek van partijleider Kılıçdaroğlu aan Washington is vanwege de lokale verkiezingen in Turkije uitgesteld tot volgend jaar.

Ook een bezoek van een CHP-delegatie in maart aan de Syrische leider Bashar al-Assad baarde veel opzien. De CHP verdedigde de missie door te wijzen op de verbroken banden met de buurland. Ook veroordeelde de partij de inmenging van de internationale gemeenschap in Syrische binnenlandse aangelegenheden. Volgens opiniepeilingen keurt een grote meerderheid van de Turkse bevolking een interventie in Syrië af. De fricties tussen de CHP en AKP zorgden ook voor een rel in Brussel. De CHP ziet zichzelf vanouds als een sociaaldemocratisch partij. Een bezoek van Kılıçdaroğlu aan de sociaaldemocratische fractie van het Europees Parlement werd dan ook afgezegd nadat de CHP-partijleider weigerde de vergelijking die hij had gemaakt tussen Erdoğan met Assad terug te nemen.

Voorlopig lijkt de CHP geen verandering teweeg te kunnen brengen in de Turkse politiek. Het onvoorwaardelijke verzet tegen het AKP-beleid is door de harde retoriek van Erdoğan en de beperkte verbale vaardigheden van Kılıçdaroğlu niet bijzonder effectief. Ook de hervormingspogingen binnen de partij kunnen niet voorkomen dat ten tijden van politieke crises de soms gedateerd aandoende kemalistische leer weer opduikt. Terwijl de AKP de politieke taal van een oppositiepartij heeft aangenomen is de CHP regelmatig verwikkeld in interne conflicten en heeft het geen duidelijke politieke lijn kunnen vormen. De verwachtingen zijn dan ook dat de huidige status quo in de Turkse politiek blijft voortbestaan.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...