Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turkije en Europa: Uit of aan?

11 oktober 2013 - Op 16 oktober presenteert de Europese Commissie het voortgangsrapport van verschillende kandidaat-lidstaten waaronder Turkije. Ook wordt deze maand het negende jaar ingeluid waarin Turkije onderhandelt voor volledige lidmaatschap van de Europese Unie. Verwacht wordt dat in het rapport sterke kritiek wordt geuit op het hardhandig optreden van de politie tijdens de Gezi-protesten en de manier waarop de Turkse regering hiermee om is gegaan. Ook het recente democratiseringspakket, het vredesproces met de PKK, beperkingen op het vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid worden besproken. 

Ook zal de Europese Commissie volgens gelekte bronnen in het voortgangsrapport haar zorgen uiten over een wetsvoorstel waarmee de Rekenkamer wordt hervormd. Het juridische mandaat van de Rekenkamer was in december 2012 al verzwakt door een amendement van de regering, al werd dit door het Constitutionele Hof achteraf teruggedraaid. De Commissie vreest voor de onafhankelijkheid en effectiviteit van de Rekenkamer als de nieuwe wet wordt aangenomen.

De onderhandelingen met de EU verkeren inmiddels al jaren in een impasse. Lidmaatschap voor Turkije lijkt verder weg dan ooit door verschillende redenen zoals de weigering van Turkije om aan de onderhandelingstafel te zitten met de Cyprioten, de Europese oppositie geleid door Angela Merkel, als ook harde uitspraken over en weer over de politieke wenselijkheid van toetreding.

Bij een positieve evaluatie van het jaarlijkse voortgangsrapport is de EU bereid om de onderhandelingen te heropenen. Het totale acquis communautaire van de EU bestaat uit 35 hoofdstukken. Turkije heeft dertien van deze hoofdstukken geopend en alleen het hoofdstuk ‘wetenschappelijke samenwerking’ afgerond. Zeventien hoofdstukken worden geblokkeerd door de EU-lidstaten Duitsland, Frankrijk en Cyprus.

De onderhandelingen over hoofdstuk 22 zouden eigenlijk al in juni van start gaan, maar dit werd geblokkeerd door Duitsland, met steun van Nederland en Oostenrijk, als reactie op het hardhandig optreden van de politie tijdens de Gezi-protesten. Of de onderhandelingen deze maand heropend zullen worden hangt dus af van de conclusie van het voortgangsrapport.

De atmosfeer tussen Brussel en Ankara is geladen. In juni haalde de Turkse premier Erdoğan zich de woede op de hals van onder andere Hannes Swoboda, de voorzitter van de sociaal-democratische fractie van het Europees Parlement. Erdoğan stelde onder andere ‘geen beslissingen van het Europees Parlement te erkennen’. De premier heeft nu echter beloofd een bezoek aan Brussel te brengen als het nieuwe hoofdstuk van het acquis open wordt gesteld voor onderhandelingen. Ook de opmerkingen van de Turkse EU-minister Egemen Bağış dat Merkel om binnenlandse electorale redenen de besprekingen heeft uitgesteld deden de verhoudingen geen goed. De inmiddels herkozen Angela Merkel verklaarde blij te zijn met de nieuwe toetredingsonderhandelingen. Ze stelde echter ook dat de democratische waarden van de EU niet onderhandelbaar zijn.

De Turkse politici voelen zich in hun kritische opstelling jegens Europa gesterkt door de Turkse publieke opinie. Volgens het Duits-Turkse Foundation for Education and Scientific Research (TAVAK) is 44% van de Turkse ondervraagden van mening dat een toetreding van Turkije een goede zaak is (tegenover 48% vorig jaar en 73% in 2004). Ondanks de dalende cijfers zijn de Turken optimistischer dan de Europeanen, slechts 20% van de Europese ondervraagden vindt een Turkse lidmaatschap een goede zaak. Bij de vraag of Turkije in de toekomst EU-lidmaatschap zal weten te bemachtigen antwoordde maar 17% van de Turkse ondervraagden positief.

Door de aanhoudende crisis in de eurozone en de nieuwe positie die Ankara inneemt tussen het seculiere Europa en islamitische Midden-Oosten heeft de EU-lidmaatschap voor veel Turken zijn aantrekkingskracht verloren. Ook de groeiende Turkse economie heeft het zelfvertrouwen van de Turken doen toenemen. Verder is het feit dat Turkije al decennialang in de wachtkamer zit voor veel Turken onverteerbaar en is daardoor het beeld gecreëerd dat de EU met twee maten meet. Landen in Midden- en Oost-Europa die tot 1989 communistisch waren zijn inmiddels wél toegetreden tot de EU, waaronder Kroatië dat tegelijkertijd met Turkije de status van kandidaat-lidstaat kreeg.

De EU blijft desondanks de belangrijkste handelspartner van Turkije; volgens het Turks statistische bureau Turkstat zijn 40,4% van de totale exportinkomsten afkomstig uit de EU. Het economische neoliberale beleid van Turkije is voor een groot deel afhankelijk van Foreign Direct Investments, een aanzienlijk deel van deze investeringen (60-75%) is afkomstig uit de EU. Het nieuws van de Trans-Atlantisch handels- en investeringsovereenkomst tussen de EU en de Verenigde Staten is dan ook met scepsis ontvangen in Ankara. Verwacht wordt dat de overeenkomst de jaarlijkse economische productie van de EU met 0,5% zal vergroten. Davutoğlu is van mening dat Turkije een plek verdient aan de onderhandelingstafel omdat het deel uitmaakt van de douane-unie met de EU en het overeenkomst anders voor Turkije ‘oneerlijke concurrentie’ oplevert. Vooralsnog is aan deze oproep door noch de EU, noch de VS gehoor gegeven.

Ondertussen is het democratiseringspakket van de Turkse regering, ondanks teleurstellende reacties in Turkije, door de EU positief ontvangen. Met name de aankondiging van premier Erdoğan om het EU-acquis als model voor de Turkse hervormingen te nemen werd verwelkomd. In een schriftelijke verklaring maakte de Europese Commissie bekend de aangekondigde hervormingen mee te nemen in het voortgangsrapport.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...