Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Waarom China?

9 oktober 2013 - Vorige week gaf NAVO-lid Turkije aan dat het overweegt een overeenkomst ter hoogte van 4 miljard dollar (3,2 miljard euro) te sluiten met het Chinees bedrijf CPMIEC (China Precision Machinery Export-Import Corp) voor het gezamenlijk ontwikkelen van een luchtverdedigingssysteem. Deze beslissing van Turkije, dat zelf niet over een modern eigen antiraketsysteem beschikt, maar in een regio ligt waar steeds meer landen over langeafstandsraketten beschikken, heeft tot zorg bij de NAVO-leden geleid, met name de Verenigde Staten. 

In februari zijn, vanwege de burgeroorlog in Syrië, door de NAVO tijdelijk Patriot-raketten uit de Verenigde Staten, Duitsland en Nederland in het zuiden van Turkije gestationeerd. Turkije heeft zelf geen patriotraketten en ziet de oorlog in buurland Syrië, evenals de grote onrust in het Midden-Oosten als een groeiende dreiging en wil om die reden haar luchtverdediging versterken. Door te kiezen voor samenwerking met de Chinezen, geeft Turkije (NAVO-lid sinds de oprichting in 1952) onder meer aan dat het een zelfstandige koers vaart ten aanzien van een van de grootste rivalen van de VS, de Volksrepubliek China. Zelf voert de regering aan dat de gunstige prijs een grote rol speelt bij hun beslissing en dat door deze overeenkomst de Turkse defensie-industrie waardevolle kennis kan opdoen. Voor China zou de deal een doorbraak zijn in hun poging om een grote leverancier van geavanceerde wapens te worden.

De reden van bezorgdheid onder de NAVO-lidstaten schuilt niet alleen in de keuze voor een  niet-westerse leverancier, maar vooral in het feit dat het CPMEIC ook rakettechnologie aan Iran en Pakistan levert (waarvan gevreesd wordt dat ze over kernwapens beschikken). Beide landen staan om die reden al tien jaar op de zwarte lijst van de Verenigde Staten. Daar komt bij dat het systeem dat China in de aanbieding heeft niet aansluit bij dat van de NAVO. Het kan bijvoorbeeld niet gekoppeld worden aan het NAVO-radarsysteem. Daarnaast onderscheidt het NAVO-systeem in gevechtssituaties vriend van vijand, maar past dat niet toe op Chinese luchtafweerraketten. Deze kunnen dan ook niet gecombineerd worden met de F-16 gevechtsvliegtuigen van Turkije. Maar een groter zorg is dat de geheime data van het vriend/vijand detectiesysteem van de NAVO door een eventuele samenwerking van Turkije met de Chinese fabrikant in Chinese handen zou kunnen vallen.

Critici geven aan dat de belangstelling van Turkije in het Chinese verdedigingssysteem een tactiek is om betere leveringsvoorwaarden af te dwingen bij de Westerse wapenproducenten. De mogelijke en opvallende samenwerking tussen de Turkse regering en het Chinese bedrijf CPMEIC is ook een resultaat van de interesse en de wil van China om meer betrokken te raken bij het Midden-Oosten. Tegelijkertijd is het een reflectie van de antiwesterse stemming die steeds meer in Turkije te beluisteren valt. Als oorzaak daarvoor wordt de frustratie over de impasse in de onderhandelingen met de Europese Unie en de houding van het Westen tegenover Turkije na de Gezi Park protesten aangevoerd. Maar minstens zo belangrijk is de wens van de regering van Erdoğan, daarin gesteund door een aanzienlijk deel van de Turkse bevolking om minder afhankelijk te worden van de westerse bondgenoten. Het geringe innoverende vermogen van de Turkse industrie en de afhankelijkheid van westerse technologie én investeringen kunnen door technologische samenwerking met grootmacht China mogelijk worden ondervangen, zo zal de Turkse regering redeneren.

Maar de toenadering van Turkije tot China het Oosten en de antiwesterse houding van Turkije stellen de bondgenoten in de NAVO wel voor een dilemma. Voor een Midden-Oosten beleid van enige betekenis is Turkije onmisbaar. De Turken verbieden technologische samenwerking met China aan te gaan zal de verhouding met Turkije op korte termijn schaden. Tegemoet komen aan de Turkse onderhandelingsstrategie ligt weer politiek gevoelig. Al met al doet de situatie denken aan de verhoudingen tussen de Verenigde Staten, de NAVO en dwarsligger Frankrijk in de jaren ’60 en ’70. Evenals destijds het geval was, geeft het in de eerste plaats blijk van een ongemakkelijk bewustzijn van wederzijdse afhankelijkheid.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...