Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Achterdocht vs. fundamentele rechten

30 september 2013 - Op 16 september is het nieuwe onderwijsjaar in Turkije begonnen. Hoewel velen bang waren voor commotie onder de universiteitsstudenten, kwamen de protesten van een andere kant. Na een oproep van de BDP (Barış ve Demokrasi Partisi: Partij voor Vrede en Democratie) en de DTK (Demokratik Toplum Kongresi: Democratisch Samenlevingscongres) kwam in een aantal provincies in het zuidoosten van Turkije meer dan de helft van de leerlingen niet opdagen op de basis- en middelbare scholen en werden er kleinschalige demonstraties gehouden. De boycot werd ingesteld naar aanleiding van de onderhandelingen over de nieuwe grondwet, waarvan wordt gehoopt dat die een oplossing zal bieden voor de “Koerdische kwestie”. Hierbij is het grootste struikelblok voor de regering de kwestie van taal. Moet de Koerdische bevolking het recht krijgen op onderwijs in hun moedertaal en moet het Koerdisch erkend worden als een officiële taal. 

In Turkije is de officiële taal Turks en wordt het onderwijs ook in het Turks gegeven. Turkije kent minderheden die een andere taal spreken dan het Turks. Overigens beperkt de Turkse definitie van minderheden zich van oudsher tot niet-Moslims. De Koerden zijn in deze opvatting dus feitelijk geen minderheid. De Koerden, die minstens 15% van de bevolking vormen, zijn het sterkst in het zuidoosten van Turkije vertegenwoordigd. In dit gebied wordt onder de meerderheid van de bevolking (alleen) Koerdisch gesproken en Turks (de “officiële” taal) bij de publieke instanties. Kinderen worden opgevoed met hun moedertaal Koerdisch tot ze leerplichtig (zes of zeven jaar) zijn. Zodoende lopen deze kinderen die opeens onderwijs in een taal moeten volgen die ze niet verstaan een achterstand op. In het huidige lessenpakket worden minderheidstalen als keuzevakken gegeven op de middelbare scholen. Naast het Koerdisch, worden Adyghe (West-Circassisch, één van de twee officiële talen van de autonome Russische republiek Adygea) en Abazijns (een taal uit de Kaukasus in de Russische autonome republiek Karatsjaj-Tsjerkessië) als keuzevakken gegeven, waar dit jaar Laz (gesproken in het noordoosten van Turkije, in het Zwarte Zee gebied noordoostelijke Zwarte Zeekust van Turkije) aan is toegevoegd. De cursussen worden alleen gegeven als er vraag naar is (minimaal tien leerlingen) en er een docent is die de taal kan geven. Volgens velen is het bieden van Koerdisch als keuzevak alleen een cosmetische/ oppervlakkige maatregel, omdat de problemen die de Koerdische leerlingen ondervinden in het basisonderwijs blijven.

Naast de problemen in het onderwijs vormt het gebruik van Turks een taalbarrière in dit gebied voor de lokale bevolking op velerlei terreinen. Door de overheid aangestelde ambtenaren, artsen en docenten die naar het zuidoosten van Turkije worden gestuurd, beheersen zelden het Koerdisch. Dit zorgt voor veel communicatieproblemen tussen de Turks sprekende ambtenaren en de Koerdisch sprekende burgers. Omdat hierdoor de ontwikkeling van het gebied en de burgers wordt beperkt, hebben de BDP en DTK voorgesteld om Koerdisch als officiële taal te erkennen. In de gebieden die door grote aantallen Koerdisch burgers worden bevolkt, zou dan naast het Turks ook het Koerdisch als tweede officiële taal moeten worden gesproken.

Over Koerdisch als officiële taal en onderwijs in de moedertaal is er in het parlement de afgelopen weken volop gediscussieerd. Zowel de coalitie als de oppositie (behalve de BDP) geven aan dat Turks de enige officiële taal is en hebben het voorstel om het Koerdisch als tweede officiële taal in te voeren afgewezen. Over onderwijs in de moedertaal is er tot nu toe geen nieuwe wetsvoorstel of wijziging ter sprake gekomen. Wel zijn er voorstellen om de private sector hierin een rol te geven en zal het Koerdisch geïntroduceerd worden op privé scholen. 

De oppositie en coalitie hebben verschillende opvattingen over het recht op onderwijs in de moedertaal. Terwijl de AKP aangeeft dat iedereen recht heeft op onderwijs en een open houding aanneemt op het gebied van onderwijs in het Koerdisch, ziet de MHP dit als een bedreiging voor de eenheid van Turkije. De CHP stelt zich meer ontvankelijk op. Wel wijzen ze er op dat educatie in verschillende moedertalen de samenleving zou kunnen verdelen en uit elkaar zou kunnen drijven.

Ook de regering slaagt er niet in de onderhandelingen over onderwijs los te zien van het vredesproces met de PKK. De BDP speelt een hele belangrijke rol in het vredesproces als intermediair tussen de Turkse regering en de PKK. Deze dubbelrol van de BDP zorgt voor een wantrouwen van de regering tegenover de BDP en belemmert ook kleine stappen in de richting van een verbetering van de rechten van de Koerden. 

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...