Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Syrië beheerst Turkse buitenlandagenda

17 september 2013 - Met het sluiten van het akkoord tussen de Verenigde Staten en Rusland is een Amerikaanse aanval op Syrië voorlopig van de baan. Het regime van Assad heeft ingestemd met het overdragen van de chemische wapens aan de Verenigde Naties. Landen als de VS en Frankrijk blijven echter dreigen met een militaire aanval voor het geval Syrië zich niet aan de afspraken van het diplomatiek akkoord houdt. Ook Turkije schaart zich achter deze landen. Hoewel het land het akkoord verwelkomt en stelt dat het ontmantelen van de wapens aansluit bij het Turks standpunt blijft het wantrouwig ten aanzien van de intenties van Syrië. Zo werd gisteren boven Turks grondgebied een Syrische helikopter door twee Turkse F-16-gevechtsvliegtuigen neergehaald. ‘Niemand zal het aandurven om het Turkse luchtruim te schenden. De benodigde maatregelen zijn genomen.’ aldus de minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu. Volgens de Turkse autoriteiten had de Syrische piloot meerdere waarschuwingen gekregen. 

Davutoğlu noemde het gesloten akkoord tussen de Verenigde Staten en Rusland eerder al ‘cosmetisch’  omdat het Assad ‘groen licht geeft om meer bloedbaden te verrichten.’ Hij stelde dan ook een ‘plan B’ voor, voor het geval het regime van Assad zich niet aan de gemaakte afspraken houdt. Wat dit Plan B precies inhoudt maakte hij niet bekend. Met deze uitlatingen wordt duidelijk dat de Turkse regering zijn standpunt ten aanzien van Syrië enigszins heeft gematigd. Vorige week nog was Turkije, naast Frankrijk, Saoedi-Arabie en Qatar een van de uitgesproken voorstanders van een omvangrijke militaire interventie in het land met als doel het afzetten van Assad. Door het Turkse leger werden extra luchtverdedigingsraketten geplaatst aan de zuidelijke grens. Turkije geloofde toen niet in een diplomatieke oplossing en was klaar voor oorlog.

De Turkse publieke opinie is echter al sinds lange tijd tegen een militaire interventie in Syrië. Volgens een onderzoek van de German Marshall Fund is 72% van de ondervraagden tegen een interventie, tegenover 57% vorig jaar. Ondertussen zijn in Turkije op kleine schaal opnieuw protesten opgelaaid nu de studenten weer terugkeren naar hun campussen. Hoewel de protesten voornamelijk zijn gericht tegen de bouwwoede en de autoritaire regeerstijl van Erdoğan, worden de protesten ook aangewend om het misnoegen over het Syrië-beleid te uiten. In de zuidelijke provincie Hatay, waar vorige week een betoger is overleden, ondervindt de plaatselijke bevolking al de gevolgen van het conflict in Syrië. De bomaanslagen in mei in Reyhanlı resulteerden in 53 doden. Ook zijn er steeds meer spanningen tussen de soennieten en de alevieten in de regio. De plannen van Ankara om de districtsgrenzen van Antakya langs sektarische lijnen op te delen wekt veel weerstand op. The International Crisis Group heeft de Turkse overheid al opgeroepen om zich neutraler op te stellen. Het vreest een spillover-effect van het geweld naar Turkije wanneer dat zich gaat opstellen als een soennitische machtsfactor in plaats van een regionale speler. 

Op 4 september maakte een Turkse hoge ambtenaar bekend dat de Syrische oppositiebeweging Jabhat Al-Nusra als een bedreiging voor de staatsveiligheid wordt gezien. In de loop van de oorlog heeft deze aan Al-Qaida gelieerde groepering steeds meer terrein kunnen winnen ten koste van het Vrije Syrische Leger. Terwijl bekend is dat Qatar en Saoedi-Arabië financiële steun verlenen aan Al-Nusra blijft het onduidelijk welke positie Turkije hierin precies speelt ten opzichte van Al-Nusra. In het algemeen werd aangenomen dat Turkije tot voor kort logistieke hulp verleende en de grenzen gedeeltelijk openstelde voor militante groepen. Turkije heeft iedere samenwerking echter altijd ontkend. Toen Al-Nusra officieel bekendmaakte direct gelieerd te zijn met Al-Qaida nam Turkije opnieuw afstand van de groepering. De vraag is of de aanslag op de Turkse ambassade in het hoofdstad van Somalië  een reactie hierop is. Deze werd opgeëist door Al-Shabaab, eveneens een aftakking van Al-Qaida.

Ten aanzien van de Koerden in Syrië heerst er enige onduidelijkheid. Zo is de leider van de Syrische Democratic Unity Party (PYD), Saleh Muslim, al tweemaal in Istanbul geweest voor gesprekken met Davutoğlu. Tijdens deze gesprekken werd geopperd om een kantoor voor de PYD in Ankara te openen. Bij zijn bezoek zei Muslim dat hij Turkije niet als een vijandig land ziet. Eerder had Ankara de Koerden al gewaarschuwd dat het geen de facto Koerdisch autonome regio zou tolereren. Maar door de terugtrekking van de Syrische regeringstroepen uit de Koerdische regio heeft de PYD vrij spel gekregen in deze gebieden. Er wordt al gewerkt aan een interim-regering, een constitutie en een parlement. Door de terugtrekking van de Syrische leger hebben de Koerden zeggenschap gekregen over strategisch belangrijke steden dicht bij de Turkse grens. Deze Koerden worden op hun beurt aangevallen door de Al-Nusra militanten die ook actief zijn in deze regio. Inmiddels heeft dit gezorgd voor een extra vluchtelingenstroom van 200.000 mensen naar de Koerdische regio in Irak.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...