Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Studiereis in Turkije

21 augustus 2013 - Soft-power wordt gehanteerd door staten als wijze van machtsuitoefening om anderen van haar beleid, cultuur en waarden te overtuigen. Onder de AKP heerschappij, is de trend van een toenemende soft-power methodiek al waargenomen. Voorbeelden die gelden voor Turkije zijn er genoeg: de aan populariteit-winnende  Turkse soap series in naburige landen en de inspanningen van Turkije om te onderhandelen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Het maakt Turkije populair.  Een wat onbekender middel van soft-power is de  jaarlijks verstrekking van  zomerstudietripbeurzen aan master en doctoraal studenten door het Turkse ministerie van Cultuur en Toerisme. Samen met 30 andere studenten uit alle uithoeken van de wereld, participeerde ik in deze studietrip. Het beoogde doel van deze studiereis is om studenten bekend te maken met de Turkse geschiedenis cultuur en politiek, en daarbij tot academische uitwisseling te komen via vraag en discussie.

Voorafgaand aan deze studietrip beperkte mijn kennis over Turkije zich tot het buitenlandbeleid en energiebeleid. Ik kon daaruit wel afleiden dat het een zeer ambitieus land is met veel potentieel op internationaal niveau. Bovendien had ik een vrij zwart-wit beeld over de Turkse cultuur: een zeer trots volk en sterk op zichzelf gericht. Daarom is het interessant om te reflecteren op deze studietrip: is de studietrip een middel van soft-power toegepast door het Turkse ministerie? Heeft de studietrip mijn houding ten op zichten van Turkije veranderd? En hoe zat het met mijn verwachtingen?

Het was een intensief programma. Tien dagen vol bezoeken aan musea, moskeeën, kerken, historische plekken en hoorcolleges in Istanbul, Canakkale, Bursa en Ankara. En dan werd er ook nog drie maal per dag van de Turkse keuken gesnoept. Het is kinderspel voor het Turkse ministerie om ons te enthousiasmeren voor de Turkse cultuur en historie. De geschiedenis van Turkije reikt tot aan de tijd van de Klassieken en het land heeft vaak tot de kern van grote rijken mogen behoren. Interessanter om bij stil te staan, zijn de hoorcolleges die verzorgd zijn door gerenommeerde Turkse academici en diplomaten. De hoorcolleges hebben als doel meer verdieping te brengen in de Turkse historie en cultuur en verheldering over lopende zaken als het Armeense vraagstuk, de toetreding tot de Europese Unie en de (op dat moment zeer actueel) protesten van het Taksimplein. Dit riekt natuurlijk naar een serie met vooringenomen pleidooien; een perfect middel om soft-power uit te oefenen.

Host voor de eerste ronde met colleges was het Turkish Coalition of America (TCA). Voorafgaand aan de colleges hield de vicepresident van TCA een betoog over hoe de wreedheden van het Armeense conflict gedefinieerd moeten worden, want hier bestaat tot op de dag van vandaag nog veel onenigheid over. Ze benadrukte dat de verliezen aan de Armeense kant niet verheven mogen worden boven de etnische zuivering van Osmaanse Moslims in de Balkan, Oost-Anatolië en de Kaukasus gedurende de 19e en begin 20e eeuw. Het kwam op mij over als kinderlijk de zwarte piet doorschuiven. De academicus die hierna aan het woord kwam, meende juist dat Turkije veel meer pogingen moest ondernemen om tot elkaar te komen. Zonder dialoog zou er nooit een oplossing komen. Daarnaast was het zeer verrassend dat hij, als AKP lid en streng gelovige, kritiek leverde op de huidige politieke koers van de AKP waarin het secularisme in het nauw wordt gedreven.

In Ankara vond er nog een briefing door het Ministerie van Buitenlandse Zaken plaats. Grotendeels werd tijdens deze briefing de Armeense kwestie opnieuw besproken. Het doel van de diplomaten was om ons met een Turks perspectief kennis te laten maken, zodat wij een completer beeld van de discussie rondom de Armeense kwestie krijgen en om een beter gefundeerde mening te kunnen vormen. Helaas bleek dit een weinig onthullende en eerder een verwarrende briefing  te zijn. In feite werd ons hetzelfde verteld als een aantal dagen terug bij het TCA. De posities van de diplomaten waren in lijn met de AKP standpunten en ze verwierpen de ideeën van neo-ottomanisme terwijl ze over de Armeense kwestie spraken. Mijn indruk is dat ze zeer goed geïnstrueerd waren een verhaal te vertellen dat binnen de kaders van de AKP standpunten past. Dit vermoeden werd versterkt toen iemand vroeg of ze internationaal problemen ondervonden als gevolg van het machtsvertoon op het Taksimplein, waarop zij ‘nee’ antwoorden.

Nu ik erop terugkijk, zijn mijn vermoedens over de intentie van deze studietrip juist geweest en is het een middel van soft-power, weliswaar op studenten van geringe invloed. Het Turkse ministerie is erin geslaagd een interessante reis te organiseren. Maar met een indrukwekkende geschiedenis  en de algehele verzorging van de reis is dat dan ook geen uitdagende onderneming. Ik waardeer de genomen moeite om ons te informeren over Turkse standpunten op recente ontwikkelingen en komende uitdagingen. Het is absoluut gelukt om mij te interesseren voor de Turkse positie, maar vanuit een kritisch oogpunt. Wellicht heeft het Turkse ministerie hiermee enigszins bereikt wat ze wilden bereiken, maar na deze trip zal ik de wandelpaden van Turkije veel bewuster volgen.

Zoë Nussy
Student International Public Management & Policy
Erasmus Universiteit Rotterdam

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...