Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

From Russia With Love

19 augustus 2013 - Een ontmoeting tussen Taner Yıldız, de minister van Energie, en Aleksey Miller, de voorzitter van de raad van bestuur van Gazprom, op 21 juni 2013 heeft opnieuw het toenemende belang van de relatie tussen Turkije en Rusland aangetoond. Bij de bespreking werd naast de huidige samenwerking in de gasindustrie ook gesproken over mogelijke toekomstige joint ventures in de energiesector. Hoewel de twee landen lijnrecht tegenover elkaar staan met betrekking tot het conflict in Syrië, zijn hun economische banden beter dan ooit.

De cijfers uit 2011 tonen dat de bilaterale handel $30 miljard bedroeg, waarvan $21 miljard bestond uit de Russische export van energie naar Turkije. In 2012 steeg de totale handel naar $34 miljard. Inmiddels zijn er al 1400 Russische bedrijven actief in Turkije en 600 Turkse bedrijven in Rusland. Ter bevordering van de bilaterale handel is in 2010 door de twee landen de ‘Council for Senior Level Relations’ opgericht waarmee werkgroepen zijn gestart voor verschillende beleidsterreinen als economie, cultuur en politiek beleid. Binnen dit orgaan worden de laatste ontwikkelingen tussen beide landen en van de regio besproken, alsook nieuwe initiatieven tot samenwerking voorgesteld. Het streven van deze raad is om in 2020 de handel te doen stijgen tot $100 miljard en de visumplicht tussen beide landen af te schaffen.

Omdat Turkije een energiearm land is, is het sterk afhankelijk van Russische energie. De afgelopen jaren bleek het land een betrouwbare handelspartner voor Turkije te zijn. Zowel gedurende de Russisch-Oekraïense gascrisis in 2008, toen de levering van aardgas aan Oekraïne en andere delen van Europa per direct werd stopgezet, als met de afsluiting van de Iraanse pijpleidingen in 2009 was Rusland bereid extra aardgas aan Turkije te leveren voor het mogelijke geval van gastekorten. De grootste en belangrijkste projecten tussen de twee landen zijn dan ook in de energiesector. De Blue Stream aardgaspijpleiding die via de Zwarte Zee Turkije bereikt vervult een groot deel van de vraag naar aardgas in Turkije; jaarlijks oplopend tot zestien miljard kubieke meter. In totaliteit werd in 2012 45.3 miljard kubieke meter geïmporteerd. Ook in de toekomst zal Turkije sterk afhankelijk blijven van deze Russische voorraden nu de internationale gemeenschap haar sancties tegen Iran, een andere grote leverancier van aardgas aan Turkije, verscherpt.

Een tweede en belangrijker project is de bouw van een kerncentrale in Akkuyu, gelegen in de Middellandse Zee-regio van Turkije. De Turkse overheid verwacht dat de elektriciteitsbehoefte binnen tien tot vijftien jaar zal verdubbelen en hoopt met behulp van kernenergie aan 5% hiervan te voldoen. De verwachte kosten zullen $20 miljard bedragen. Het Russische staatsbedrijf Rosatom zal gedurende 60 jaar een meerderheid (51%) van de aandelen bezitten terwijl de resterende 49% aan Turkse investeerders zal worden verhandeld. Ondanks toestemming van het  parlement voor de bouw van de centrale is er ook veel kritiek op het project. Een enquête gehouden door de krant Hürriyet toont aan dat 67% van de ondervraagden tegen de komst van de kerncentrale is. Daarnaast vrezen deskundigen aardbevingen en tsunami’s aangezien de grens van de Anatolische plaat zich op slechts 25 kilometer van Akkuyu bevindt.

Terwijl de samenwerking op economisch gebied bloeit verschillen de twee landen sterk van mening over hun buitenlandbeleid en met name over Syrië. Turkije is één van de landen die zich openlijk uitspreekt voor de val van het regime van Assad en steunt ook het Vrije Syrische Leger. Premier Erdoğan heeft meerdere malen voorgesteld om een bufferzone te creëren in de regio grenzend aan Turkije. Hij vreest voor eenzelfde scenario als tijdens de Golfoorlog van 1991 toen een half miljoen Iraakse Koerden hun toevlucht zochten in Turkije. De huidige vluchtelingenstroom heeft Turkije het afgelopen twee jaar al $700 miljoen gekost.  Rusland blijft echter het Assad regime onvoorwaardelijk steunen en heeft tot nu toe iedere mogelijke interventie in de VN-Veiligheidsraad gevetood. Een Russische marinebasis gesitueerd in Tartous, aan de Syrische kust, lijkt de belangrijkste beweegreden te zijn. Omdat het een van de weinige Russische warmwaterhavens is in de regio en grenst aan de Middellandse Zee heeft deze basis een grote symbolische waarde voor de Russen. Dankzij deze basis konden de Russische oorlogsschepen gedurende de Koude Oorlog de nauwe Dardanellen van NAVO-lid Turkije mijden.

De situatie in Syrië leidde al eerder tot spanningen. In 2012 dwong de Turkse luchtmacht een Syrisch passagiersvliegtuig, onderweg van Moskou naar Damascus, te landen omdat er militair materieel en munitie aan boord was. Nadat de Turkse speciale eenheden het vliegtuig hadden omsingeld kregen de Russische passagiers gedurende acht uur geen toestemming om van boord te gaan en werd hen het recht om Russische diplomaten te spreken ontzegt. Turkije verdedigde de actie omdat het ‘volgens internationale luchtvaartafspraken’ het recht heeft om vliegtuigen te laten landen als de veiligheid in gevaar is. Rusland hield zich stil aangezien er geen internationaal wapenembargo van kracht was, dit wordt namelijk met een vetorecht in de VN-Veiligheidsraad  continu tegengehouden. Kort na het incident liet een woordvoerder van de Kremlin weten dat een bezoek van president Poetin aan premier Erdoğan in Ankara niet zou doorgaan; Poetin zou het te druk hebben. Er werden geen publieke uitspraken meer gedaan en het incident werd verder afgehandeld op diplomatieke niveau. Een openlijke confrontatie leek niet in het belang te zijn voor beide landen. Ongeacht politieke en strategische meningsverschillen lijken beide landen tot elkaar gebonden en zou een breuk te kostbaar zijn voor beide partijen.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...