Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Wat is het alternatief?

24 juni 2013 - In 79 steden in Turkije deden in totaal 2,5 miljoen mensen op enigerlei moment mee aan de protesten die het verzet tegen de plannen van Gezi Park ondersteunen. Dit zijn de cijfers die het Turkse Ministerie van Binnenlandse Zaken maandagochtend bekend maakte. Sinds een week is het park zelf niet langer toegankelijk voor bezoekers. Elders in Istanbul en in de rest van Turkije hebben andere parken de rol van Gezi Park overgenomen.

Zo ook in zuidelijke stad Adana. Hun eigen ‘Gezi Park’ is eergisterenavond, evenals dat elders gebeurde, door de politie weer ontruimd. Het protest bestaat nu uit een rustige demonstratie op zondagavond die met één enkele TOMA (waterkanon) wordt beëindigd. Verder hangen her en der nationale vlaggen uit de ramen naar beneden.

‘Gezi Park’ mag dan de afgelopen paar weken het nieuws hebben overheerst, zoals altijd spelen er in Turkije nog een paar andere dringende kwesties. De burgeroorlog in Syrië, hier in Adana zeer dichtbij, de onthullingen dat de geheime dienst onvoldoende geanticipeerd zou hebben op de verwoestende bomaanslag in de zuidelijke stad Reyhanlı (138 kilometer van Adana) en uiteraard de onderhandelingen met de Koerden tegen de achtergrond van de pogingen om het ‘constitutioneel proces’ voor de deadline van 1 juli af te ronden, een mens zou van minder opvliegertjes krijgen. Business as usual, zo doen weer andere Turken de commotie in Istanbul  af. Dat hoort nu eenmaal bij dit land, nu is het dit, volgende maand weer iets anders. De taxichauffeur drukt het nog bondiger uit. Zelf seculier, gelooft hij niet dat de AKP de bedreiging vormt die sommigen er zo graag in zien. Het is het probleem van één man, en wie dat is laat zich raden. 

Maar voor die man lijkt voorlopige geen enkel alternatief. Noch binnen zijn partij, noch daarbuiten.

De rebellerende, zeer diverse coalities in het Gezi Park, betekenen ondanks de steun die ze vanuit de rest van het land krijgen, op de 77 miljoen Turkse inwoners numeriek niet zoveel. Steeds meer Turkije eisen weliswaar nu échte democratie, maar vooralsnog  weegt voor de meerderheid van de Turken méér democratie niet op tegen de risico’s die dat zonder enige twijfel met zich mee brengt. En dus zal Turkije zich voorlopig verder ontwikkelen als een politiek hopeloos verdeeld land. Met aan de ene kant  een stabiele omvangrijke groep AK-partij aanhangers (en wat zich verder ter rechterzijde bevindt) met in het midden een groeiend aantal min of meer conservatieve, overwegend nationalistisch moslims, voor wie Erdoğan af en toe ook best een toontje lager zou mogen zingen. Voor hen is de afkoopsom die de aanhoudende groei en stabiliteit vormt echter nog steeds voldoende om op de AKP te blijven stemmen. Van de Kemalisten en zelfs van meer vooruitstrevende, gematigde CHP’ers  zal de politieke vernieuwing ook niet komen.  De bonte waaier van progressieve jongeren, die hun idealen in geen enkele politieke partij terug zien, vormt dan ook een per saldo een verwaarloosbare vlek op de strakgetrokken deken die het politieke landschap van Turkije vormt

Maar Erdoğan heeft naast dit gezelschap dat geen genoegen neemt met deze afkoopdemocratie, rekening te houden met twee grote andere ‘minderheden’. Dat zijn in eerste plaats de Koerden (ca 20% van de Turkse bevolking) die hij voorlopig met het vredesproces nog aan zich bindt. Zij waren nauwelijks zichtbaar in de onrust van de afgelopen weken (toegegeven: stenen gooien in Diyarbakir pakt nu eenmaal altijd nog een stuk slechter uit dan op de Istiklal). Maar ook de andere ‘minderheid’ in Turkije, de Alevi’s (naar schatting 20-25% van de Turkse bevolking) heeft zich inmiddels gemeld op het podium der ontevredenen. Aanleiding vormt de op handen zijnde twintigste herdenking van de moord op 35 Alevi intellectuelen in Sivas in 1993. Ook met hen werd in de eerste jaren van de AK-partij de dialoog geopend, zonder enig resultaat. De belediging aan hun adres: het vernoemen van de te bouwen derde brug naar de Sultan die in de vroege 16e eeuw verantwoordelijk was voor een slachting onder de Alevieten, was zelfs een van de achterliggende oorzaken van de onvrede onder Istanbuli.

Al deze groeperingen vormen bij elkaar een forse uitdaging aan de almacht van de regering en met name aan het adres van de man die daar het absolute boegbeeld van is, Tayyip Erdoğan. Die is de dialoog inmiddels voorbij, verkettert zijn tegenstanders en legt bovendien de schuld bij schimmige groeperingen als speculanten en buitenlandse ‘krachten’. Hij ziet daarbij zijn ambitie, het invoeren van een presidentieel systeem in een nieuwe Grondwet steeds meer in gevaar komen. Maar Turkije heeft in feite al een presidentieel systeem, zoals Erdoğan het wenst. Alleen bevindt deze ongekende concentratie van macht zich in handen van de premier zelf en die is hoe dan ook bezig aan zijn laatste termijn. De vrees is dat hij in de jaren die hem resten die absolute macht zal inzetten om het verzet tegen zijn regering en (impliciet tegen zijn stijl) te stoppen. In het parlement zal hij nauwelijks effectieve tegenstand ondervinden, de partijgeledingen hebben zich gesloten en de macht van de straat zal met het handig tegen elkaar uitspelen van de grote verschillen voor de meest succesvolle politicus die het na-oorlogse Turkije voortbracht geen al te groot probleem zijn. Daarbij staat Europa buitenspel als machteloze toeschouwer. Gereduceerd tot hoofdleverancier van de afkoop-politiek: als belangrijkste buitenlandse investeerder en nog steeds de belangrijkste handelspartner van Turkije. En dat zijn in economisch zware tijden geen drukmiddelen. 

Lily Sprangers
Directeur Turkije Instituut

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...