Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Netanyahu biedt Turkije excuses aan voor bestorming Mavi Marmara

28 maart 2013 - Afgelopen vrijdag heeft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu zijn excuses aangeboden aan Turkije voor de gebeurtenissen rondom de Mavi Marmara. Op 7 augustus 2010 enterden  troepen van de Israeli Defence Force (IDF) de boot op weg naar Gaza in internationale wateren. Daarbij kwamen negen Turken om het leven. De excuses kwamen tot stand onder Amerikaanse druk, vlak na een driedaags bezoek van president Barack Obama aan Israël en Palestina.

Erdoğan accepteerde de excuses die tegemoet kwamen aan de drie door Turkije gestelde voorwaarden: Erkenning van de gemaakte fouten, compensatie van de slachtoffers en de opheffing van de blokkade van de Gazastrook. Met name over de laatste voorwaarde bestaat nog enige onduidelijkheid. Hoewel Israël toezegde samen met Turkije te werken aan een verbetering van de humanitaire situatie in Gaza, stelden Israëlische ambtenaren dat de zeeblokkade nog altijd van kracht blijft.

In ruil zegde Turkije toe IDF-soldaten niet te vervolgen. Turkije voegde bij monde van Erdoğan aan de acceptatie toe dat normalisering van de betrekkingen pas kan plaatsvinden als de beloftes ook volledig in praktijk worden gebracht. Erdoğan is van plan komende maand een langverwacht bezoek aan de Gazastrook te brengen. Hij gaf reeds aan de blokkade van Gaza dan te inspecteren.

De diplomatieke dooi lijkt onverwacht, maar is dat niet. Nadat Israël voorheen weigerde excuses aan te bieden, was, na de recente parlementsverkiezingen in Israël de tijd rijp om te werken aan de normalisering van bilaterale betrekkingen. Beide landen waren lange tijd elkaars belangrijkste bondgenoten in het Midden-Oosten. Met name op militair en inlichtingengebied was de samenwerking intensief en vruchtbaar. Na de aanval op de Mavi Marmara verslechterden de relaties sterk.

De Verenigde Staten is er vanwege  de uitzichtloze  situatie in Syrië veel aan gelegen z’n twee belangrijkste bondgenoten in de regio weer bij elkaar te brengen. Nadat de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry in het begin van de maand de geesten rijp maakte aan Turkse zijde, overtuigde Obama op zijn beurt Netanyahu zijn excuses te maken.

Vanuit Turkije ligt een tweetal redenen ten grondslag aan de draai. Allereerst kan Turkije Israël als energiepartner goed gebruiken. Het grote tekort op de Turkse lopende rekening is voor een groot deel het gevolg van een gebrek aan eigen grondstoffen. Turkije is daarom zeer afhankelijk van de import van duur Russisch en Iraans gas. De onlangs ontdekte gasbellen voor de Israëlische kust kunnen de toevoer diversifiëren en een van de meest prangende vraagstukken in de Turkse economie verlichten.

Bovenal is de Syrië-factor van groot belang. Turkije verwachtte een snelle politieke transitie in Syrië. Die bleef uit met als resultaat een verwoestende, onoverzichtelijke burgeroorlog in een belangrijk buurland. De oorlog heeft zijn weerslag op de Turkse economie en politiek. Inmiddels herbergt Turkije zo’n 200.000 Syrische vluchtelingen en is de handel naar het zuiden opgedroogd. Het bericht dat er chemische wapens in de Syrische strijd actief waren, deed aan Turkse zijde de alarmbellen rinkelen. Om de situatie in Syrië beter in kaart te brengen, kan Turkije de geavanceerde Israëlische inlichtingen goed gebruiken.

Ook Israël kan Turkije goed gebruiken in Syrië. De Arabische Lente leidde tot een verdere isolering van Israël in de regio. Hoewel Israël van de nieuwe situatie op gouvernementeel niveau weinig te duchten heeft – zo bleek tijdens de vorige Gaza-oorlog waarin Egypte en Morsi alleen konden toekijken – koestert het gerede angst voor niet-statelijke actoren. In de Sinaï-woestijn en in Syrië zijn machtsvacuüms ontstaan, waar voor Israël vijandige actoren hun gang kunnen gaan. In Israël’s schrikbeeld verkrijgen deze actoren chemische wapens. Met Turkije krijgt Israël een regionaal invloedrijke bondgenoot terug, waarmee het ook op militair gebied de samenwerking weer kan intensiveren. Met een sterke alliantie tussen de VS, Israël en Turkije zal hard aan stabilisering van de situatie in Syrië worden gewerkt.

De AKP-regering concludeerde dat de electorale winst die de anti-Israël houding tot gevolg had, niet langer opweegt tegen de voordelen op energie en inlichtingengebied. Hoewel de eerste belangrijke horde tot normalisering van Turks-Israëlische betrekkingen genomen is, is het de vraag of Turkije denkt ook daadwerkelijk een zeeblokkade  te kunnen afdwingen. Meest waarschijnlijke scenario is dat Turkije het diplomatiek niet al te hoog zal spelen. Om zich te blijven profileren op het onderwerp, houdt het echter wel wat achter de hand.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...