Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turkije en de Arabische Lente

Terwijl de euforie  over de aangehaalde betrekkingen met landen in het Midden-Oosten nog in volle gang was, brak uit het niets de Arabische Lente los. Dat noopte Turkije ertoe het buitenlands beleid jegens de regio opnieuw te herzien.

Turkije ontwikkelde zich in de jaren voorafgaand aan de Arabische Lente tot een land met grote belangen in de meeste landen in het Midden-Oosten. Deze belangen waren vooral  economisch van aard. Investeringen en werknemers  stuwden de groeiende industriële Turkse economie verder omhoog. Daarom viel het Turkije zwaar om vanaf het eerste moment de kant van de demonstranten te kiezen.

Terwijl de omwenteling in Tunesië iedereen overviel, gokte Turkije goed door Mubarak – toch al geen grote vriend – vrij  snel te laten vallen. In Libië lag dat iets ingewikkelder. De bouwcontracten en petrodollars deden Turkije aanvankelijk tegen iedere internationale interventie stemmen. Maar toen het zich realiseerde dat Khadafi het tegen een internationale troepenmacht niet lang uit zou houden, maakte Turkije een plotselinge draai van 180 graden en leverde het als NAVO-lidstaat vijf fregatten en een onderzeeër aan de missie in Libië. Nadat de regering overigens had gezorgd  voor repatriëring van tienduizenden in Libië  werkzame  landgenoten.

Waar Syrië de parel in de kroon was van het nieuwe Turkse buitenlands beleid, is het inmiddels het grootste hoofdpijndossier. Turkije had lessen getrokken uit de Libische casus en probeerde Bashar al-Assad te overtuigen van de noodzaak tot democratische hervormingen. Assad was niet gediend van de belerende Turkse houding en er restte de regering-Erdoğan niets anders dan de kant van de opstandelingen te kiezen. In 2012 steunde het de Syrische oppositie die was verenigd in de Syrische Nationale Coalitie, maar anno 2014 geeft de regering aan dat het vooral hulp bied aan Turkmenen in het conflictgebied. Momenteel worden er meer dan 1.600.000 vluchtelingen opgevangen door de Turkse overheid. 

Het zogenoemde zero problems beleid was gebaseerd op het wegnemen van de problemen met onder meer de Arabische (buur-)landen. Deze landen kenden vrijwel zonder uitzondering autoritaire regimes. Toen die regimes één voor één in de problemen kwamen zag Turkije zich genoodzaakt opnieuw zijn positie  te bepalen. Het bevond zich in een spagaat waarin het aan de ene kant z’n economische belangen niet wilde beschadigen en aan de andere kant het recent verworven aanzien als regionale macht wilde behouden.

Het hernieuwde Turkse zelfvertrouwen,  ingegeven door successen van de afgelopen jaren op nationaal en internationaal niveau, lijkt te hebben geleid tot een zekere mate van overschatting aan Turkse zijde. Doordat het Israël van zich vervreemdde, is het bovendien de uiterst belangrijke rol van bemiddelaar kwijtgeraakt. Tijdens de Gaza Oorlog van 2012 en van 2014 bleek niet Turkije, maar Egypte het land met een lijn naar Israel. 

Ondanks de moeilijkheden die het Turkse buitenlands beleid ondervond naar aanleiding van de Arabische lente, biedt de soft power die Turkije onder het charismatisch leiderschap van Erdoğan  opbouwde nog altijd voldoende aanknopingspunten voor een grote Turkse rol in de regio.  De vraag of Turkije als model voor de landen in transitie kan dienen is er een die centraal staat op verschillende conferenties en waaraan menig krantenkolom is gewijd.

Voornaamste uitdaging in de komende tijd is de stabiliteit in het Midden-Oosten enigszins terug te brengen; een voorwaarde om de economische belangen van Turkije goed tot hun recht te laten komen en potentiële (etnische) conflicten niet te laten overslaan naar binnen de Turkse landsgrenzen.

Meer uitgebreide analyses van de verschillende landen zijn te vinden op de verschillende landenpagina’s.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...