Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Grondwet moeizaam proces

Opstellen nieuwe Turkse grondwet verloopt moeizaam

9 oktober - Opnieuw lopen de besprekingen voor een nieuwe Turkse grondwet spaak. De parlementaire commissie die sinds enkele maanden belast is met het formuleren van een wetsontwerp, slaagde er niet in consensus te bereiken over talen in het onderwijs, en de definitie van soevereiniteit. Het kenmerkt het moeizame proces, en de polarisatie in de Turkse politiek.

De nieuwe grondwet moet het huidige document vervangen dat in 1982 door militaire coupplegers werd opgesteld. De huidige grondwet luidde een forse inperking van burgerlijke vrijheden en een toename van de militaire macht in. Hoewel de wetsdocumenten uit 1982 inmiddels op een fors aantal punten zijn bijgesteld, is er in Ankara reeds lange tijd behoefte aan een geheel nieuwe grondwet.

Het proces dat de nieuwe grondwet mogelijk moet maken, verloopt echter langzaam. Voor het zomerreces werden twintig grondwetsartikelen besproken, maar de grondwethervormingscommissie onder leiding van parlementsvoorzitter Cemil Çiçek slaagde er slechts in om over twee artikelen volledige overeenstemming te bereiken. In de commissie hebben vertegenwoordigers van de regerende AKP en de drie oppositiepartijen in het parlement – CHP, MHP en BDP – zitting. De procedure is dat de artikelen waar op meer eenvoudige wijze consensus over kan worden bereikt, als eerste worden besproken. Vervolgens moeten besprekingen tussen de partijleiders onenigheden over de meer gevoelige dossiers beslechten. De commissieleden willen naar eigen zeggen koste wat kost voorkomen dat de moeizame verhoudingen tussen partijen in de nationale politiek en de retoriek van partijleiders resoneren in de commissie. Naarmate de tijd vordert en de lokale verkiezingen in 2013 naderen, worden de tegenstellingen tussen partijleiders echter scherper aangezet en komt het proces in de commissie ook verder onder druk te staan.

In de aanloop naar de officiële aanstelling van de parlementaire commissie vreesden de aanstaande leden van de oppositie bovendien dat de AKP de inhoud van de nieuwe grondwet feitelijk zou dicteren en conceptteksten via referenda in stemming zou brengen. Momenteel heeft de AKP 327 zetels in het parlement, onvoldoende om eenzijdig grondwetswijzigingen door te voeren. De partij heeft daarom hoe dan ook partners buiten de eigen partij nodig om wijzigingen via een referendum – 330 benodigde zetels – in stemming te brengen, of via de parlementaire weg – met 367 benodigde zetels – te valideren. De AKP zou daartoe recentelijk met name binnen de MHP en CHP op zoek zijn geweest naar individuele parlementariërs die met de AKP willen meestemmen.

Onenigheid
Hoe scherp de onenigheden tussen partijen zijn, bleek in de voorbije maanden regelmatig. Zo heeft een van de meest gecompliceerde onderwerpen waar de commissie zich ook over moet buigen, de Koerdische kwestie, nog niet aan gevoeligheid ingeboet. Een compromis lijkt momenteel nog ver weg, zeker gelet op de forse tegenstellingen tussen de ultranationalistische MHP en de pro-Koerdische BDP. De culturele en burgerrechten van de Koerdische minderheid staan in Turkije onder druk onder meer vanwege de huidige formulering van een unieke Turkse identiteit zoals die in de grondwet besloten ligt. De MHP lijkt vooralsnog geenszins van plan te zijn om concessies te doen op dit onderwerp en een commissielid stelde dat nationale eenheid gewaarborgd dient te worden en staat en natie opnieuw met elkaar in verzoening moeten worden gebracht. De oproep van de leider van de CHP Kemal Kılıçdaroğlu om in het parlement tot een oplossing voor de Koerdische kwestie te komen, resulteerde alleen in een zekere mate van overeenstemming met de AKP. Een voorstel van de AKP om controversiële artikelen uit de concepttekst van de grondwet te houden, werd door de overige drie partijen verworpen.

Naast de problemen rondom een herformulering van de definitie van Turks burgerschap, zijn persvrijheid en vrijheid van meningsuiting en religie struikelblokken die het onderhandelingsproces frustreren. Commissieleden van de CHP en MHP verweten de AKP dat zij de persvrijheid grondwettelijk wil beperken. De behandeling van een voorstel van de CHP dat voorzag in de bescherming van journalisten tegen hun werkgevers en de staat werd tegengehouden door de AKP. Zowel de AKP als de MHP stelde bovendien voor om het recht op vrijheid van meningsuiting in te perken op het moment dat de nationale veiligheid, openbare orde of publieke moraal in het geding is. De CHP maakte bezwaar tegen dergelijke ‘vage categorieën’ en verzocht om een gedetailleerde definitie van ‘nationale veiligheid’ en ‘openbare orde’.

Ook over het recht op vrijheid van religie blijft onenigheid ontstaan. De CHP en de MHP willen, in verschillende mate, de controle van de staat over het religieuze onderwijs handhaven en verschillen daarover van mening met de AKP en BDP. De CHP en MHP willen bovendien dat constitutioneel wordt vastgelegd dat de vrijheid van godsdienst onder geen enkele voorwaarde kan worden aangewend om een grondwet op religieuze grondslag in te stellen.

Het proces wordt verder beïnvloed door onrust binnen de oppositie over de recente onderwijshervormingen en het streven van de AKP naar een presidentieel systeem. De nieuwe onderwijswet biedt meer ruimte voor religieus onderwijs terwijl de toegankelijkheid van het onderwijs voor meisjes in achterstandsregio’s mogelijk verder wordt belemmerd. De partij van Erdoğan en Gül wil de staatsinrichting zo aanpassen dat de president voortaan direct door het volk wordt gekozen, naar Frans of Amerikaans model. Erdoğan maakt er geen geheim van dat nieuwe presidentschap in 2014 te ambiëren. Kılıçdaroğlu en de CHP zijn fel tegen en vrezen dat een presidentieel systeem een meer autoritair leiderschap met zich meebrengt.

Het doel van de commissie is om aan het einde van het jaar een concepttekst te kunnen afleveren, maar gezien de zwaarwegende principiële bezwaren op een breed scala aan terreinen, wordt het een gecompliceerde opdracht voor Çiçek om die doelstelling in goede banen te leiden.

 

 

 

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...